Nhằm đẩy mạnh tiến trình xây dựng Tòa án số và cải cách tư pháp, Tòa án nhân dân Tối cao (TANDTC) hiện đang tổ chức lấy ý kiến cho dự thảo Nghị quyết hướng dẫn việc chuyển phát, thông báo các văn bản tố tụng thông qua môi trường điện tử. Trọng tâm của dự thảo là việc ứng dụng ứng dụng định danh điện tử quốc gia (VNeID) và các nền tảng công nghệ số vào hoạt động tố tụng.
Khung pháp lý vững chắc cho Tòa án số
Dự thảo Nghị quyết mới được thiết kế gồm 9 điều, bao quát toàn diện các nội dung từ phạm vi, đối tượng, nguyên tắc áp dụng đến các điều kiện kỹ thuật cụ thể. Văn bản này cũng quy định rõ phương thức xác minh thông tin, cách định lượng thời điểm hoàn thành việc giao nhận, giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu, quy chuẩn ký số và trách nhiệm của các bên liên quan.
Theo nội dung dự thảo, các văn bản tố tụng được gửi qua ứng dụng VNeID sẽ có giá trị pháp lý ngang bằng với các hình thức tống đạt truyền thống, miễn là tuân thủ đúng các tiêu chuẩn trong Nghị quyết. Để bảo đảm tính minh bạch và chống chối bỏ, hệ thống sẽ căn cứ vào nhật ký giao dịch điện tử và dữ liệu xác thực để chứng minh việc giao nhận hợp lệ. Thời điểm người nhận được xác định là đã nhận văn bản tính từ lúc hệ thống định danh ghi nhận thông điệp dữ liệu gửi thành công vào tài khoản của họ.
Bên cạnh đó, nhằm giải quyết triệt để bài toán chậm trễ do không tìm thấy đương sự, Tòa án sẽ được quyền kết nối, truy xuất thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để xác định chính xác nơi ở hoặc trụ sở của người tham gia tố tụng. Toàn bộ văn bản gửi đi đều phải sử dụng chữ ký số chuyên dùng công vụ để bảo toàn tính toàn vẹn của dữ liệu.
Điểm mấu chốt đang được cơ quan soạn thảo đưa ra lấy ý kiến là điều kiện để kích hoạt cơ chế tống đạt qua VNeID, bao gồm hai phương án:
-
Phương án 1: việc tống đạt điện tử chỉ được thực hiện khi cơ quan, tổ chức, cá nhân chủ động đăng ký và lựa chọn nhận văn bản bằng phương thức điện tử.
-
Phương án 2: mọi cá nhân, tổ chức đã có tài khoản định danh điện tử mức độ 2 sẽ được coi là đồng ý nhận văn bản của Tòa án qua VNeID, trừ trường hợp có văn bản từ chối.
Phân tích toàn diện hai phương án, Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học (TANDTC) đề xuất lựa chọn Phương án 1. Ban soạn thảo nhận định giải pháp này tôn trọng tối đa quyền tự quyết và tính tự nguyện của các bên trong giao dịch điện tử theo luật định, giảm thiểu các tranh chấp hay khiếu nại về sau liên quan đến thủ tục tống đạt. Hơn nữa, việc đi từ mô hình đăng ký tự nguyện sẽ giúp ngành Tòa án có thời gian chạy thử nghiệm, đánh giá độ ổn định của hạ tầng công nghệ và khả năng liên thông dữ liệu trước khi phủ sóng rộng rãi.
Đại diện TANDTC chia sẻ thêm, trong tương lai, khi nền tảng hạ tầng kỹ thuật hoàn thiện và độ phủ của định danh điện tử đạt độ chín, cơ quan này sẽ tiếp tục mở rộng các dịch vụ tư pháp trực tuyến khác, hướng tới một nền tư pháp hiện đại, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.
