Căn cứ vào các văn bản pháp luật hiện hành và các chỉ đạo của Chính phủ, đặc biệt là Kết luận số 206-KL/TW ngày 10/11/2025 của Bộ Chính trị, dự kiến trong tháng 3/2026, Nhà nước sẽ thực hiện điều chỉnh tăng mức lương cơ sở cùng với một loạt các chế độ phụ cấp và trợ cấp có liên quan. Bài viết này phân tích toàn diện các khía cạnh pháp lý của chính sách này, đối tượng được hưởng lợi, cũng như các khoản thu nhập sẽ được điều chỉnh theo.
I. CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ BỐI CẢNH ĐIỀU CHỈNH
1.1. Khung pháp lý hiện hành
Mức lương cơ sở hiện tại đang được áp dụng theo Nghị định số 73/2024/NĐ-CP với mức 2.340.000 đồng/tháng, có hiệu lực từ ngày 01/07/2024. Đây là lần điều chỉnh gần nhất, tăng 30% so với mức trước đó là 1.800.000 đồng/tháng.
Theo Công văn số 38/TTg-QHĐP năm 2026 của Thủ tướng Chính phủ về triển khai thực hiện Nghị quyết tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, cùng với Nghị quyết số 265/2025/QH15, Chính phủ đã giao nhiệm vụ cho Bộ Nội vụ thực hiện điều chỉnh mức lương cơ sở trong tháng 3/2026.
1.2. Căn cứ chỉ đạo của Bộ Chính trị
Kết luận số 206-KL/TW ngày 10/11/2025 của Bộ Chính trị về tiền lương, phụ cấp đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang sau sắp xếp tổ chức bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp là văn bản chỉ đạo quan trọng nhất. Kết luận này được ban hành trong bối cảnh thực hiện cải cách hành chính và tinh gọn bộ máy theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW của Trung ương về cải cách chính sách tiền lương.
Mục tiêu của việc điều chỉnh lương cơ sở lần này nhằm:
- Cải thiện đời sống cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động sau khi tinh gọn bộ máy;
- Bảo đảm phù hợp với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và mức tăng trưởng kinh tế;
- Tạo động lực và nâng cao năng suất lao động;
- Đảm bảo khả năng cân đối của ngân sách nhà nước.
II. ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC HƯỞNG LƯƠNG CƠ SỞ
2.1. Phạm vi áp dụng
Lương cơ sở là mức lương làm căn cứ để:
- Tính mức lương trong các bảng lương do Nhà nước quy định đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang;
- Tính phụ cấp và thực hiện các chế độ khác theo quy định của pháp luật đối với các đối tượng hưởng lương do Nhà nước quy định;
- Tính mức đóng, mức hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật;
- Tính các khoản trợ cấp, phụ cấp và các chế độ ưu đãi khác có liên quan.
2.2. Đối tượng cụ thể được hưởng
Theo quy định hiện hành, lương cơ sở áp dụng đối với các nhóm đối tượng sau:
- Cán bộ, công chức: Bao gồm cán bộ, công chức các cấp từ Trung ương đến địa phương, làm việc trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội;
- Viên chức: Người làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập như giáo dục, y tế, văn hóa, thông tin, khoa học công nghệ;
- Lực lượng vũ trang: Bao gồm sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng trong Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp trong Công an nhân dân;
- Người hưởng lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội: Người đã nghỉ hưu từ các đối tượng trên, do mức lương hưu được tính dựa trên lương cơ sở tại thời điểm nghỉ hưu.
III. CÁC KHOẢN THU NHẬP ĐƯỢC ĐIỀU CHỈNH THEO LƯƠNG CƠ SỞ
Khi lương cơ sở được điều chỉnh tăng, một loạt các khoản thu nhập và chế độ chính sách khác cũng sẽ được điều chỉnh tương ứng do chúng có mối liên hệ trực tiếp với lương cơ sở.
3.1. Tiền lương và phụ cấp
a) Tiền lương theo hệ số: Mức lương của cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang được tính bằng hệ số lương nhân với lương cơ sở. Do đó, khi lương cơ sở tăng, tiền lương thực nhận của các đối tượng này sẽ tăng tương ứng.
b) Các loại phụ cấp: Theo Kết luận 206-KL/TW, trong tháng 3/2026, Bộ Nội vụ sẽ điều chỉnh một số loại phụ cấp, bao gồm:
- Phụ cấp chức vụ lãnh đạo (đang được xem xét sửa đổi theo dự thảo Nghị định);
- Phụ cấp khu vực (áp dụng theo vùng địa lý);
- Phụ cấp thâm niên (tính theo số năm công tác);
- Các phụ cấp đặc thù khác theo từng ngành, lĩnh vực.
3.2. Chế độ bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế
a) Mức đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế: Đối với cán bộ, công chức, viên chức có tiền lương làm căn cứ đóng BHXH gắn trực tiếp với lương cơ sở, việc tăng lương cơ sở sẽ làm tăng tiền lương tính đóng các khoản này. Cụ thể:
- Mức đóng BHXH = Tiền lương × Tỷ lệ đóng (hiện nay là 8% của người lao động);
- Mức đóng BHYT = Tiền lương × 1,5% (đối với người lao động).
b) Lương hưu và trợ cấp BHXH: Theo chỉ đạo tại Công văn 38/TTg-QHĐP, trong tháng 3/2026, Chính phủ cũng sẽ điều chỉnh lương hưu và các khoản trợ cấp bảo hiểm xã hội. Từ năm 1995 đến nay, đây là lần điều chỉnh lương hưu thứ 25, với mức lương hưu hiện nay đã tăng từ 21 đến 26 lần so với năm 1995.
3.3. Trợ cấp mai táng
Theo Điều 85 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, mức trợ cấp mai táng dành cho thân nhân người nghỉ hưu được tính bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng mà người đang hưởng lương hưu qua đời. Trong thời gian chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu bằng lương cơ sở. Do đó, khi lương cơ sở tăng, trợ cấp mai táng cũng tăng tương ứng.
Ví dụ: Nếu lương cơ sở hiện tại là 2.340.000 đồng, thì mức trợ cấp mai táng là 23.400.000 đồng. Khi lương cơ sở được điều chỉnh tăng, mức trợ cấp mai táng sẽ được tính lại theo mức lương cơ sở mới.
3.4. Bảo hiểm y tế đối với học sinh, sinh viên
Theo Nghị định số 188/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm y tế:
- Mức đóng BHYT hằng tháng của học sinh, sinh viên được tính bằng 4,5% mức tham chiếu (hiện mức tham chiếu bằng lương cơ sở);
- Mức hỗ trợ đóng BHYT của ngân sách nhà nước đối với học sinh, sinh viên là tối thiểu 50% (các địa phương có thể hỗ trợ cao hơn tùy điều kiện).
3.5. Bảo hiểm y tế tự nguyện theo hộ gia đình
Mức đóng của người tham gia BHYT tự nguyện theo hộ gia đình được quy định như sau:
- Người thứ nhất: đóng bằng 4,5% mức lương cơ sở;
- Người thứ hai: 70% mức đóng của người thứ nhất;
- Người thứ ba: 60% mức đóng của người thứ nhất;
- Người thứ tư: 50% mức đóng của người thứ nhất;
- Từ người thứ năm trở đi: 40% mức đóng của người thứ nhất.
3.6. Các khoản trợ cấp ưu đãi và trợ cấp xã hội
Theo Kết luận 206-KL/TW và Công văn 38/TTg-QHĐP, trong tháng 3/2026, Chính phủ cũng sẽ điều chỉnh:
- Trợ cấp hằng tháng đối với các đối tượng chính sách;
- Trợ cấp ưu đãi người có công với cách mạng (theo Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14);
- Trợ cấp xã hội đối với các đối tượng bảo trợ xã hội;
- Trợ cấp hưu trí xã hội.
IV. LỘ TRÌNH THỰC HIỆN VÀ ĐIỂM MỚI
4.1. Thời gian dự kiến thực hiện
Theo Công văn 38/TTg-QHĐP, việc điều chỉnh lương cơ sở, lương hưu và các khoản phụ cấp, trợ cấp dự kiến được thực hiện trong tháng 3/2026. Đây là thời điểm phù hợp sau khi hoàn thành việc sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Lưu ý quan trọng: BHXH Việt Nam đã có hướng dẫn về việc chi trả lương hưu trong các tháng đầu năm 2026, trong đó lương hưu tháng 2 và tháng 3/2026 sẽ được chi trả gộp trong cùng một kỳ để thuận tiện cho việc điều chỉnh mức lương hưu mới.
4.2. Nguyên tắc điều chỉnh
Theo Công văn số 11600/BNV-CTL&BHXH năm 2025 của Bộ Nội vụ, quyết định tăng lương cơ sở trong năm 2026 phải bảo đảm các nguyên tắc sau:
- Phù hợp với chỉ số giá tiêu dùng (CPI): Mức tăng phải tương xứng với mức tăng giá sinh hoạt để bảo đảm giá trị thực của tiền lương;
- Phù hợp với mức tăng trưởng kinh tế: Căn cứ vào tốc độ tăng trưởng GDP và khả năng phát triển kinh tế của đất nước;
- Bảo đảm khả năng ngân sách nhà nước: Mức điều chỉnh phải phù hợp với nguồn lực và khả năng cân đối của ngân sách, không gây ảnh hưởng đến các nhiệm vụ chi khác.
4.3. Định hướng cải cách tiền lương sau năm 2026
Theo Kết luận số 83-KL/TW của Bộ Chính trị, sau năm 2026, Nhà nước sẽ tiếp tục đẩy mảnh lộ trình cải cách tiền lương theo hướng:
- Thực hiện 5 bảng lương mới: Theo vị trí việc làm trong hệ thống chính trị, thay thế hệ thống lương hiện nay;
- Trả lương theo vị trí việc làm: Gắn với kết quả đánh giá theo sản phẩm đầu ra, tăng tính khách quan và công bằng;
- Bãi bỏ lương cơ sở: Theo lộ trình, mức lương cơ sở sẽ được thay thế bằng mức tham chiếu không thấp hơn lương cơ sở tại thời điểm bãi bỏ;
- Điều chỉnh 9 chế độ phụ cấp: Hợp lý hóa và tinh giản các loại phụ cấp, tích hợp vào lương cơ bản.
V. TÁC ĐỘNG PHÁP LÝ VÀ THỰC TIỄN
5.1. Tác động tích cực
- Cải thiện đời sống: Việc tăng lương cơ sở giúp cải thiện thu nhập và đời sống vật chất của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người hưởng lương hưu, đặc biệt trong bối cảnh chi phí sinh hoạt gia tăng;
- Tạo động lực làm việc: Thu nhập tăng sẽ khuyến khích tinh thần làm việc, nâng cao năng suất lao động và chất lượng phục vụ nhân dân;
- Ổn định xã hội: Chính sách tiền lương hợp lý góp phần đảm bảo an sinh xã hội, tạo sự ổn định cho đội ngũ cán bộ, công chức sau cải cách bộ máy;
- Hỗ trợ các đối tượng chính sách: Việc điều chỉnh đồng bộ các khoản trợ cấp ưu đãi, trợ cấp xã hội thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với người có công và các đối tượng yếu thế trong xã hội.
5.2. Những vấn đề cần lưu ý
- Áp lực ngân sách: Việc tăng lương cơ sở sẽ tạo áp lực lớn đối với ngân sách nhà nước, đặc biệt là ngân sách địa phương. Cần có kế hoạch cân đối nguồn lực hợp lý;
- Đảm bảo tính đồng bộ: Cần rà soát và điều chỉnh đồng bộ tất cả các văn bản pháp luật có liên quan để tránh chồng chéo, mâu thuẫn trong quá trình thực hiện;
- Triển khai kịp thời: Các bộ, ngành, địa phương cần chuẩn bị chu đáo về mặt hành chính, kỹ thuật để đảm bảo việc chi trả lương, phụ cấp mới được thực hiện đúng thời hạn và chính xác.
5.3. So sánh với lương tối thiểu vùng
Cần phân biệt rõ giữa lương cơ sở và lương tối thiểu vùng:
- Lương cơ sở: Áp dụng cho khu vực công (cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang), hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng, dự kiến tăng trong tháng 3/2026;
- Lương tối thiểu vùng: Áp dụng cho người lao động làm việc trong doanh nghiệp, đã được điều chỉnh từ 01/01/2026 theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP với mức tăng từ 250.000 đến 350.000 đồng/tháng tùy theo vùng (vùng I: 5.310.000 đồng; vùng II: 4.730.000 đồng; vùng III: 4.140.000 đồng; vùng IV: 3.700.000 đồng).
VI. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
Việc điều chỉnh tăng lương cơ sở dự kiến trong tháng 3/2026 là một quyết sách quan trọng của Đảng và Nhà nước nhằm cải thiện đời sống cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và các đối tượng hưởng chính sách an sinh xã hội. Đây cũng là bước đệm quan trọng trong lộ trình cải cách tiền lương toàn diện theo Nghị quyết 27-NQ/TW.
Từ góc độ pháp lý, các đơn vị, tổ chức và cá nhân có liên quan cần lưu ý:
- Theo dõi sát sao các văn bản hướng dẫn thực hiện của Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính và BHXH Việt Nam để nắm rõ mức điều chỉnh cụ thể và thời điểm có hiệu lực;
- Các đơn vị sử dụng ngân sách cần chuẩn bị phương án cân đối nguồn kinh phí để đảm bảo chi trả kịp thời, đầy đủ cho người lao động;
- Người lao động thuộc diện hưởng lương cơ sở cần nắm rõ quyền lợi của mình để có thể theo dõi, giám sát việc thực hiện chính sách;
- Các tổ chức, cá nhân tham gia BHYT tự nguyện cần cập nhật mức đóng mới để thực hiện đúng nghĩa vụ theo quy định.
Trong bối cảnh kinh tế – xã hội còn nhiều thách thức, việc điều chỉnh lương cơ sở một cách hợp lý, phù hợp với khả năng ngân sách và mức sống thực tế sẽ góp phần quan trọng vào việc ổn định đời sống người lao động, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước.
────────────────
Bài viết này được soạn thảo dựa trên các văn bản pháp luật hiện hành đến ngày 03/02/2026. Các quy định cụ thể về mức lương cơ sở mới và các chế độ liên quan sẽ được cập nhật khi các văn bản hướng dẫn chính thức được ban hành.
Để được tư vấn chi tiết về các quy định pháp luật liên quan đến lương cơ sở và các chế độ chính sách, vui lòng liên hệ với chúng tôi.
